İşte ölüm sigortası hakkındaki tüm bilgiler

Ülkemizde sigortalılıkla ilgili bilgiler çıkan kanunlarla dönem dönem değişiklik gösterir. Bu nedenle sigortalılıkla ilgili “Bizim zamanımızda şöyle olurdu” söylemlerini sık sık duyabiliriz. Bu nedenle uzun süreli sigortalılıkla ilgili son durumu gösteren bir çalışma hazırladık. Ve ölüm sonrasında kalan yakınlarının durumunu gözler önüne serdik.
İşte ölüm sigortası hakkındaki tüm bilgiler

Ölüm sigortasından sağlanan haklar ölüm aylığı bağlanması, ölüm toptan ödemesi yapılması, aylık alan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi ve cenaze ödeneği verilmesi olarak sıralanıyor.


ÖLÜM AYLIĞI NASIL ALINIR?

En az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya 4/1-a sigortalısı sayılanlar için her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş; 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında yani vazife ya da harp malullüğü, vazifelerini yaptıkları sırada veya vazifeleri dışında idarelerince görevlendirildikleri herhangi bir kamu idaresine ait başka işleri yaparken, bu işlerden veya kurumlarının menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken ya da idarelerince sağlanan bir taşıtla işe gelişi ve işten dönüşü sırasında veya işyerinde kazaya uğramış; malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almaktayken veya malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup, henüz işlemi tamamlanmamış; bağlanmış bulunan malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamış olmaları nedeniyle kesilmiş durumda iken ölen sigortalının hak sahiplerine, yazılı istekte bulunmaları halinde bağlanır.

ÖLENİN PRİM BORCU OLMAMALI

Ancak 4/1-b sigortalılarının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için, ölen sigortalının genel sağlık sigortası primi dâhil kendi sigortalılığından dolayı prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması veya ödenmesi şart.           

ÖLÜM AYLIĞININ HESAPLANMASI

Sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanan aylığın hesaplanmasında; sigortalının almakta olduğu veya bağlanmasına hak kazandığı, malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı; malullük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması sebebiyle aylığı kesilen sigortalının ölüm tarihi esas alınarak 27. veya 30. maddelere göre tespit edilecek aylığı; en az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya 4/1-a sigortalıları için her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bildirilmiş, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olan sigortalının prim ödeme gün sayısı, 9 bin günden azsa 9 bin gün üzerinden, 9 bin gün ve daha fazla ise toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden 29. madde hükümlerine göre hesaplanan aylığı esas alınır.


Ancak, 4/1-a sigortalıları için 9 bin gün sayısı 7 bin 200 gün olarak uygulanır. 4/1-a, 4/1-b ve 4/1-c sigortalıları ile 5. madde kapsamındaki sigortalılar için ayrı ayrı olmak üzere; sigortalıların ölümleri halinde ölüm sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylıkların aylık başlangıç tarihinin ait olduğu yılın ocak ayı itibariyle yıl içine ait artışlar uygulanmaksızın hesaplanacak tutarları, yaşlılık sigortasından bir önceki yılın son ödeme ayında söz konusu sigortalılar için ayrı ayrı ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz.

ÖLENİN EŞİ VE ÇOCUKLARINA BAĞLANIYOR

Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması ölen sigortalının 33. maddeye göre hesaplanacak aylığı, hak kazanmış olmaları halinde dul eşe ve çocuklarına bağlanır.

DUL EŞE YÜZDE 50, ÇALIŞMAYAN ÇOCUĞA YÜZDE 75’İ BAĞLANIYOR

Dul eşe, 33. maddeye göre hesaplanan aylığın yüzde 50’si, aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşe ise yani hükümlü ve tutuklu olarak çalışan, aday çırak/çırak/meslek eğitimi gören/zorunlu stajyer olarak çalışan ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) kurslarına katılanlar hariç, Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde yüzde 75’i bağlanır.

Çocuklara aylık bağlanabilmesi için, 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmamaları ve kendi sigortalılıkları nedeniyle kendilerine gelir veya aylık bağlanmamış olması gerekir. Ancak hükümlü ve tutuklu olarak, çırak, aday çırak, zorunlu stajyer olarak çalışıyorlarsa, meslek eğitimi görüyorlarsa, iŞKUR kurslarına devam ediyorlarsa bu durum kendilerine ölüm aylığı bağlanmasına engel değildir.

AYLIĞIN YÜZDE 25'İNİN BAĞLANDIĞI HALLER:

Ölüm aylığına hak kazanan çocuklardan; 18 yaşını, lise ve dengi  öğrenim görüyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim yapıyorsa 25 yaşını doldurmayanların veya Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirip malul olduğu anlaşılanların veya yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının her birine yüzde 25’i bağlanır.

AYLIĞIN YÜZDE 50'Sİ BAĞIŞLANANLAR:

Bu çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine yüzde 50’si bağlanır.

Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde, her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin, asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartıyla, ana ve babaya toplam yüzde 25’i oranında; ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın yukarıdaki şartlarla toplam yüzde 25’i oranında aylık bağlanır.

BAĞLANACAK AYLIKLARIN TOPLAMI, SİGORTALIYA AİT AYLIĞIN TOPLAM TUTARINI GEÇEMEZ

Sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya soy bağı düzeltilmiş veya babalığı hükme bağlanmış çocukları ile sigortalının ölümünden sonra doğan çocukları, bağlanacak aylıktan aynı şekilde yararlanırlar. Hak sahiplerine bağlanacak aylıkların toplamı, sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez. Bu sınır aşılamayacağı için gerekirse hak sahiplerinin aylıklarından orantılı olarak indirim yapılır.

HAK SAHİPLERİNİN AYLIKLARININ BAŞLANGICI, KESİLMESİ VE YENİDEN BAĞLANMASI

Hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylıkları, sigortalının ölüm tarihini takip eden aybaşından itibaren başlatılır. Hak sahibi olma niteliği ölüm tarihinden sonra kazanılırsa, bu niteliğin kazanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılır.

Hak sahiplerine bağlanan aylıklar 34. maddede belirtilen şartların ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir. Ancak 5510 sayılı Kanun 4. maddesinin 3. fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerinde öğrenim gördükleri için sigortalı sayılanların bu durumu, bağlanan ölüm aylıklarının kesilmesini gerektirmez.

AYLIĞIN YENİDEN BAĞLANMASI

Ölüm aylığının kesilmesine yol açan sebep ortadan kalkarsa, 34. maddedeki şartlar saklı kalmak üzere başvuru tarihini izleyen aybaşından itibaren yeniden aylık bağlanır. 35. madde uyarınca aylığı kesilen çocuklardan, sonradan Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybederek malul olduğu anlaşılanlara, 34. maddede belirtilen şartları taşımaları halinde, malullük durumlarını belgeleyen rapor tarihini izleyen aybaşından itibaren 94. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla aylık bağlanır.

ÖLÜME BAĞLI TOPTAN ÖDEME VE İHYA

4/1-a ve 4/1-b sigortalıları ile 5510 sayılı Kanun  kapsamında ilk defa 4/1-c sigortalısı olanların ölümü halinde, hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanamıyorsa, ölüm tarihi itibariyle 31. maddeye göre hesaplanan tutar, 34. madde uyarınca, payları oranında hak sahiplerine toptan ödeme olarak verilir. Hak sahiplerine yapılacak toptan ödemelerin toplamı, sigortalıya yapılacak toptan ödeme tutarını geçemez. Gerekirse hak sahiplerinin hisselerinden orantılı olarak indirim yapılır.

Toptan ödeme yapılarak tasfiye edilmiş süreler, borçlanılarak veya varsa yurtdışı hizmetleri birleştirilerek ya da sonradan hizmet tespiti nedeniyle hak kazanılan sürelerin eklenmesi suretiyle ölüm sigortasından yararlanmak için gerekli prim ödeme gün sayısının tamamlanması halinde, hak sahiplerinin yazılı isteği üzerine 31. madde uyarınca ihya edilir. Bu süreler, ihya edilen süreye ilişkin tutar da dâhil olmak üzere, her türlü borçların ödendiği tarihi takip eden aybaşı itibariyle ölüm aylığı bağlanmasında dikkate alınır.

EVLENME ÖDENEĞİ

Evlendikleri için gelir ve aylıkları kesilecek olan kız çocuklarına, talepte bulunulursa almakta oldukları aylık veya gelirin 2 yıllık tutarı bir defaya mahsus olarak, evlenme ödeneği şeklinde peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren 2 yıl içersinde yeniden hak sahibi olması halinde, 2 yıllık süre sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz. Ancak bu durumda olanlar 60/1-f madde kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar.

Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylık veya gelirleri, evlenme ödeneği verilen sürenin bitimini izleyen ödeme döneminden itibaren 34. maddeye göre yeniden belirlenir. Çünkü evlenen kişi devreden çıktığı için diğerlerinin payı artabilecektir.

CENAZE ÖDENEĞİ

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu veya sürekli iş göremezlik geliri, malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken veya kendisi için en az 360 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olup da ölen sigortalının hak sahiplerine, kurum yönetim kurulu tarafından belirlenip Bakan tarafından onaylanan tarife üzerinden cenaze ödeneği ödenir.

Cenaze ödeneği, sırasıyla sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa anne ve babasına o da yoksa kardeşlerine verilir. 4/1-c sigortalılarının ölümünde kendi kurumları tarafından ilgili mevzuat gereğince cenaze için ödeme yapılmışsa Kurum tarafından cenaze ödeneği verilmez.

Fotoğraf: AA